Pobyt pisarza w Poświętnem k/Płońska
(oprac. na podstawie książki Barbary Wachowicz "Marie jego życia")

W dworku zamożnych ziemian - Aleksandry i Ludwika Weyherów w Poświętnem Henryk Sienkiewicz przebywał od sierpnia 1865 roku do końca wakacji 1866 roku. Był guwernerem Stasia Weyhera - uczył go przedmiotów podstawowych i dobrych manier...
Pozostały z tego okresu czasu jego listy do kolegów, świadczące, że ich autor posiadał już wówczas duży zasób poezji w swej duszy, serce pełne szlachetnych uczuć, wielką wrażliwość i wyobraźnię, jak również odczucie piękna natury i upodobanie w jego odtwarzaniu. Świadczą one również o niezwykłych zdolnościach i pracowitości Sienkiewicza, który poza obowiązkowymi lekcjami ze Stasiem i systematycznym przygotowywaniem się do trudnych egzaminów znalazł czas na pisanie długich, pełnych ciekawych szczegółów, listów, w których spowiadał się kolegom ze swoich prac. Dowiadujemy się z nich, że wiele rysował i pisał, pisał ..powieści . "Z pięciu rozmaitych powieści, jakie zacząłem - zwierza się Konradowi Dobrskiemu w jednym z listów - pierwszą skończyłem zupełnie....Posyłam ci tę powieść pod tytułem Ofiara."
"Nowych planów do powieści przelatuje mi tysiące przez głowę, żeby nie szkoda było czasu, tobym was zasypał mojemi utworami. Zbladł i zniknąłby Kraszewski ..."
Ze słów powyższych widać, że w Poświętnem obudził się w Sienkiewiczu pociąg do pióra, zaczął kiełkować talent powieściopisarski, który po dwudziestu prawie latach - według pięknych słów Konopnickiej - "rozgorzał jasnym płomieniem i przebił martwe, wystygłe popioły wieków i zaświecił Ogniem i mieczem i powionął dymem szturmu Jasnej Góry".
Sienkiewicz mieszkał w pokoiku na facjatce parterowego dworu Weyherów, wokół którego rozciągał się gęsto poszyty, stary park, graniczący z doliną rzeki Płonki.
A oto jak 19-letni Henryk Sienkiewicz opisywał park w Poświętnem:
"... w ogrodzie tutejszym jest taki prześliczny widok, jakiego może cała Polska nie ma. ...Około gałęzi i pni drzew wije się niezliczone mnóstwo pnących roślin, dzikiego chmielu, wina, które plącząc ze sobą zielone warkocze swoje, tworzą pyszne girlandy i jakby wodospadem zieloności spływają w spokojną i zieloną także wodę... - Cisza tam taka, że usłyszeć można każdy szmer liścia - czasem tylko czysty głos wilgi przerwie ten uroczysty spokój i tęskne obudzi uczucia (...)". 
"Rzeka Płonka wylała, tworzą się doskonałe kąpiele, wskutek czego nie chodzę do ostatniego szpaleru, bo mógłbym zobaczyć jaką Zuzannę puszczającą warkocze na wodę. Jakkolwiek mógłbym sobie pozwolić na taki widok jako artysta malarz, który w klasyczno-akademicznej nagości pięknych mieszkanek Płońska mógłby czerpać wzory dla przyszłych utworów, które mają zadziwić współczesnych i potomnych, jednak ze względu na swoją gorącą krew i młodość wolę się nie narażać na utratę spokoju sumienia i tej szaty niewinności dziewiczej, w którą jestem dotychczas przyobleczony".